آسیب های اسکلتی، دررفتگی، رگ به رگ شدن، شکستگی

بشر همواره در معرض حوادث و سوانح مختلف بوده است. یکی از این حوادث تهدید کننده، آسیب به دستگاه اسکلتی و عضلانی است که می تواند از هنگام تولد تا سالخوردگی سلامت انسان را در معرض خطر قرار داده، موجب بروز ناتوانی شود و یا حتی شدت عوارض ناشی از این آسیب ها می تواند موجب مرگ مصدوم شود. تصادفات، آسیب های ورزشی، سقوط از ارتفاعات از جمله عواملی هستند که موجب بروز آسیب های اسکلتی و عضلانی می شوند. از آنجایی که شیوه صحیح برخورد با مصدومینی که دچار آسیب های اسکلتی – عضلانی شده اند، می تواند از پیدایش عوارض ناتوان کننده یا کشنده این آسیب ها جلوگیری نماید. لذا در این مبحث به آسیب های اسکلتی شامل انواع صدمات دستگاه اسکلت بدن یعنی دررفتگی، رگ به رگ شدن،شکستگی ، استخوان ها، مفاصل و ماهیچه ها و علل آن اشاره شده است.

علل آسیب های اسکلتی

هنگام برخورد با مصدومی که دچار آسیب اسکلتی شده است، تعیین علل صدمه وارده می تواند در برآورد وسعت آسیب کمک کننده باشد. نیروهایی که می توانند باعث آسیب های اسکلتی-عضلانی شوند شامل: نیروهای مستقیم، غیرمستقیم و چرخشی هستند.

– نیروی مستقیم: آسیب حاصل از نیروی مستقیم در محل ورود ضربه ایجاد می شود.

– نیروی غیرمسقیم: در صدمات حاصل از نیروی غیرمستقیم، تاثیر نیرو بر یک سر اندام باعث ایجاد آسیب در فاصله ذورتری از محل ورود آن می شود.

– نیروی چرخشی: در اعمال نیروهای چرخشی، یک قسمت از اندام، ثابت مانده و بقیه قسمت ها دچار چرخش می شوند.

انواع آسیب های اسکلتی

معمولا تشخیص و افتراق یک آسیب اسکلتی – عضلانی از انواع دیگر مشکل است. انواع آسیب ها عبارتند از:

۱- دررفتگی

۲- شکستگی

۳- رگ به رگ شدن

دررفتگی

هرگاه سر استخوان از مفصل خارج شود دررفتگی اتفاق می افتد. به همین دلیل مفصل دررفته هیچ نوع حرکتی ندارد و هرگونه سعی و تلاش برای حرکت دادن آن باعث درد شدید در محل دررفتگی می شود. در این حالت، رباط هایی که استخوان ها را در جایگاه خود در مفصل نگه می دارند نیز کشیده شده و گاه پاره می شوند. در دررفتگی احتمال صدمه به اعصاب و رگ های خونی اطراف بسیار زیاد است. از این رو دررفتگی باید بسیار مهم تلقی شود.

شکل ۱-۷ انواع آسیب های اسکلتی : الف- شکستگی، ب- در رفتگی پ- شکستگی-دررفتگی

شکستگی

از بین رفتن به هم پیوستگی بافت سخت استخوانی در یک یا چند نقطه را شکستگی گویند (برای ایجاد شکستگی همیشه به نیروی قابل ملاحظه ای نیاز است در غیر این صورت باید استخوان توسط یک بیماری مثل پوکی استخوان ضعیف شده باشد تا استخوان بشکند). شکستگی ها به دو نوع بسته و باز تقسیم می شوند. (شکل ۲-۷).

شکستگی بسته: در این نوع شکستگی، استخوان شکسته شده در تماس با محیط بیرونی نیست و پوست روی آن سالم است.

شکستگی باز: در این نوع شکستگی، قسمت های صدمه دیده استخوان در تماس با محیط بیرون است. پس در این نوع شکستگی حتماً زخمی در پوست مشاهده می شود. در اکثر موارد استخوان های شکسته شده از بین لبه های زخم مشاهده می گردند، ولی گاه این زخم به قدری کوچک است که دیدن استخوان زیر آن امکانپذیر نیست، به همین جهت هر نوع شکستگی با زخم پوستی، حتی در صورتی که استخوان شکسته شده از بین لبه های زخم دیده نشود، ممکن است شکستگی باز باشد.

         

الف- شکستگی بسته ب- شکستگی باز

شکل ۲-۷ انواع شکستگی

فراموش نکنید

هر شکستگی را که زخم پوستی در اطرافش وجود دارد، شکستگی باز تلقی کنید.

نکته فوق از آن جهت حایٔز اهمیت است که در شکستگی باز احتمال عفونت و خونریزی شدید بیشتر است و مراقبت بیشتری را می طلبد. در شکستگی باز، زخم پوستی ممکن است از سمت درونی به وجود آمده باشد یعنی لبه های تیز استخوان شکسته شده باعث شکافتن و زخم پوست شوند و یا از سمت بیرونی ایجاد شده باشد، یعنی عاملی که سبب شکستگی شده، تیز و برنده بوده و همزمان باعث زخمی شدن پوست هم شده باشد. (شکل ۳-۷).

شکل ۳-۷ شکستگی باز همراه با بیرون زدگی استخوان

  • توجه: گاه نیروی وارد شده به استخوان علاوه بر شکستگی باعث دررفتگی آن استخوان از مفصل هم می شود. در این موارد اغلب شکستگی است که جلب توجه می کند و متأسفانه به در رفتگی همراه آن توجه نمی شود. برای جلوگیری از این اشتباه احتمالی، در تمام شکستگی ها باید دو مفصل بالا و پایین محل شکستگی را بی حرکت کرد تا اگر دررفتگی هم وجود دارد، از حرکت مفصل ممانعت شود و آسیب بیشتری به مصدوم وارد نگردد.

رگ به رگ شدن

این آسیب هنگامی رخ می دهد که رباط های نگه دارنده مفصل بیش از حد طبیعی کشیده شده و یا پاره شوند رگ به رگ شدن، اغلب به دنبال حرکات ناگهانی به وجود می آید. در این حرکات غیر طبیعی که خارج از توان حرکتی مفصل است گاهی به همراه کشیدگی رباط، قسمتی از سر استخوان به طور موقت از محل مفصل خارج می شود که به آن دررفتگی ناقص هم می گویند. هر چند استخوان بلافاصله به درون مفصل باز میگردد، اما صدمه وارد شده موجب کشیدگی و یا حتی پارگی رباط می شود.

ـ علایٔم و نشانه های آسیب های اسکلتی ــــــــــــــــــــــــــــ

تشخیص آسیب های اسکلتی از سایر آسیب ها و از یکدیگر حایٔز اهمیت است. توجه به نوع آسیب به امدادگر کمک می کند تا اقدامات مناسب تری برای فرد مصدوم انجام دهد. تشخیص نوع آسیب اسکلتی براساس علایٔم و نشانه ها و نحوه وقوع حادثه می باشد. این علایٔم و نشانه ها عبارتند از:

۱.درد: یکی از شایعترین نشانه های انواع آسیب های اسکلتی است. در شکستگی، درد محدود به محل شکستگی است و با حرکت آن عضو بدتر می شود. به همین علت مصدوم عضو آسیب دیده را بی حرکت نگه می دارد.

۲.محدودیت حرکت: مصدوم قادر به حرکت دادن عضو آسیب دیده نیست. این موضوع در شکستگی ها و دررفتگی ها بیشتر صدق می کند. در آسیب های اسکلتی اندام تحتانی، اغلب مصدوم قادر به ایستادن و راه رفتن نیست.

فراموش نکنید

هیچگاه خودتان برای حرکت دادن عضو آسیب دیده اقدام نکنید و از فرد مصدوم بخواهید که خودش آن را حرکت دهد.

۳.احساس به هم ساییده شدن لبه های استخوان: در شکستگی ها هنگام حرکت جزیٔی در اثر سایٔیده شدن قطعات استخوانی به یکدیگر ایجاد می شود.

۴.تورم: تورم در همه آسیب های اسکلتی وجود دارد و بلافاصله بعد از آسیب دیدن به وجود می آید و به سرعت پیشرفت می کند. به دنبال آسیب اسکلتی و صدمه به نسج نرم اطراف آن (از جمله رگ های خونی آن محل) خون از رگ ها به درون بافت ها نشت می کند و محل آسیب دیدگی متورم می شود.

۵. تغییر رنگ پوست: به دنبال نشت خون از رگ ها، پوست اطراف محل آسیب دیدگی ابتدا قرمز و بعد از چند ساعت کبود می شود. همچنین گرمی محسوس در محل وجود دارد.

۶. حرکات غیرطبیعی: به دنبال شکستگی به همراه جابجایی، عضو آسیب دیده از حالت طبیعی خود خارج می شود و تکه های استخوان شکسته شده هرکدام تابع ماهیچه های متصل به خود می شوند و هماهنگی قبلی خودرا از دست می دهند.

فراموش نکنید

الزاما همه علایٔم و نشانه های آسیب های اسکلتی در یک آسیب اسکلتی وجود ندارد، همچنین بعضی از این علایٔم و نشانه ها منحصر به یک یا چند آسیب دیدگی خاص هستند.

ـ عوارض آسیب های اسکلتی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

برحسب شدت ضایعه، عوارض آسیب های اسکلتی را در دو سطح می توان مشاهده کرد که عبارتند از: عوارض تهدیدکننده جان مصدوم، عوارض تهدیدکننده سلامت عضو.

۱. عوارض تهدیدکننده جان مصدوم

در برخی موارد عوارض ناشی از آسیب های اسکلتی به حدی شدید است که جان مصدوم را به خطر می اندازد. در فوریت ها گاه خود آسیب اسکلتی به قدری جلب توجه می کند که وضعیت عمومی مصدوم به فراموشی سپرده می شود. در حالی که عوارض ناشی از آسیب اسکلتی ممکن است به قدری شدید باشند که جان مصدوم را به مخاطره بیاندازند. از این رو در برخورد با هر مصدوم ابتدا باید به حال عمومی و علایٔم حیاتی وی توجه کرد تا در صورت بروز هرگونه تغییری در علایٔم حیاتی وی اقدام مناسب انجام شود. به طور مثال خونریزی در شکستگی ها گاهی آنقدر شدید است که باعث شوک و در نهایت مرگ مصدوم می شود. خونریزی ممکن است داخلی یا خارجی باشد و خونریزی های داخلی از آن جهت که قابل مشاهده نیستند، مهمتر می باشند.

۲.عوارض تهدیدکننده سلامت عضو

گاه عوارض به قدری شدید است که سلامت عضو مربوطه به خطر می افتد و حتی ممکن است منجر به قطع آن عضو شود. در مواردی که در اثر آسیب اسکلتی عصب، ورید و یا شریان تحت فشار قرار گیرد، سلامت عضو مربوطه شدیداً به مخاطره می افتد. این عوارض به علت فشار مستقیم استخوان های آسیب دیده و یا خونریزی شدید در محل و در نتیجه فشار آمدن بر اعصاب و رگ های اطراف ایجاد می شوند. در مواردی که عصب حرکتی تحت فشار است، مصدوم احساس میکند که عضو آسیب دیده بسیار ضعیف و یا حتی فلج شده است. اگر عصب حسی تحت فشار باشد، مصدوم در آن عضو احساس گزگز یا بی حسی می کند. در صورتی که سرخرگ تحت فشار باشد، علایٔم متعددی به وجود می آید که عبارتند از:

الف) درد شدید: مهم ترین علامت در انسداد سرخرگی درد شدید است. اگر سرخرگ دست یا پای فرد مصدوم تحت فشار باشد و وی بخواهد انگشتان دست یا پای آسیب دیده اش را صاف کند، درد شدیدتر می شود.

ب) اختلال در نبض: نبض در اندام آسیب دیده درمقایسه با اندام قرینه اش کمتر است یا اصلا وجود ندارد.

پ) رنگ پریدگی: اندام آسیب دیده به علت عدم خون رسانی کافی نسبت به اندام قرینه اش رنگ پریده است.

ت) سرد شدن: اندام آسیب دیده به علت عدم خونرسانی کافی سردتر از اندام قرینه اش می باشد. اگر سیاهرگ تحت فشار باشد، به علت تجمع خون در اندام آسیب دیده، آن اندام نسبت به اندام قرینه اش به شدت پرخون و به رنگ بنفش در می آید. عوارضی که ذکر شد بسیار خطرناک هستند و اگر به موقع به آنها توجه نشود، سلامت اندام آسیب دیده به طور جدی در معرض خطر قرار می گیرد. همچنین در شکستگی های باز علاوه بر عوارض ذکر شده احتمال ایجاد عفونت نیز می باشد.

ـ اقدامات اولیه عمومی در شکستگی، دررفتگی ــــــــــــــــــــــ

هدف از اقدامات اولیه در این نوع آسیب ها بیحرکت کردن عضو آسیب دیده و انتقال سریع مصدوم به مراکز درمانی است.

فراموش نکنید

هرگاه در تشخیص نوع آسیب اسکلتی تردید دارید، فرض را برشکستگی بگذارید و اقدامات ضروری برای شکستگی را انجام دهید.

ـ در اولین برخورد با فرد مصدوم قبل از هر اقدامی ABC را کنترل کنید و در صورت مشاهده هرگونه مشکلی، اقدامات ضروری را انجام دهید. در هنگام انجام این اقدامات به مصدوم و محل آسیب دیدگی توجه کنید تا مبادا با اقدامات شما وضع او بدتر شود.

ـ در صورت وجود زخم و خونریزی اقدامات لازم را انجام دهید. به خصوص به زخم های خونریزی دهنده توجه بیشتری نمایید.

ـ مصدوم را حرکت ندهید. مگر آنکه خطرات محیطی جان او و شما را به مخاطره بیاندازد. در این صورت اگر فرصت دارید، قبل از حرکت دادن مصدوم، عضو آسیب دیده را بی حرکت کنید.

ـ اگر مصدوم هوشیار است، در مورد نحوه آسیب دیدگی از وی سوال کنید. پاسخ او به شما کمک می کند تا محل، نوع و شدت ضایعه را تخمین بزنید.

ـ عضو آسیب دیده را بی حرکت کنید. برای انجام این کار از آتل یا هر وسیله ای که در اختیار دارید (عصا، چوب، خطکش) استفاده کنید.

ـ برای هر نوع آسیب دیدگی خاص به اقدامات مربوط به آن مراجعه کنید.

ـ مصدوم را سریعاً به مراکز درمانی انتقال دهید.

فراموش نکنید

در شکستگی یا دررفتگی هرگز به جا انداختن عضو اقدام نکنید چون آسیب وارده را بدتر خواهید کرد.

ـ اقدامات اولیه در رگ به رگ شدن ــــــــــــــــــــــــــــــ

ـ حال عمومی مصدوم در این موارد خوب است و احتیاج به اقدام خاصی در این مورد نمی باشد. اما اگر در مورد وخامت ضایعه شک دارید، اقدامات ضروری برای شکستگی را انجام دهید.

ـ عضو آسیب دیده را بیهوده حرکـت ندهید و آن را در وضعیتی قرار دهیـد که مصدوم احساس راحتـی بیشـتری می کند. دسـت یـا پـای رگ بـه رگ شده را بالا نگه دارید.

ـ از کمپرس سرد به مدت ۱۰ دقیقـه در ناحیه استفاده کنید. کمپرس سـرد باعث کاهش خـونریزی، درد، تـورم و ناتوانی در محل آسیب دیده میشود.

ـ عضو مراکز درمانی انتقال دهید.

شکل ۴-۷ اقدامات اولیه در رگ به رگ شدن

ـ آتل ها ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

آتل وسیله ای است که برای بی حرکت کردن عضو آسیب دیده (شکسته ، دررفته یا ضرب دیده) استفاده می گردد. این وسیله انواع و اشکال مختلف دارد. چنانچه آتل پیش ساخته و استاندارد در دسترس نبود، از چوب ، مقوا ، تخته ، مجله یا روزنامه که به صورت لوله شده در آورده باشید، هم می توانید به عنوان آتل استفاده نمایٔید. انواع آتل عبارتند از:

– آتل سفت و غیر قابل انعطاف (مثل چوب، تخته)

– آتل نرم مثل بالش یا ملحفه چندلا شده

– آاتل قابل انعطاف و شکل پذیر(مثل SAM و آتل خلاء)

– آتل کششی

– آتل بادی

قوانین آتل بندی

۱) باید مطمیٔن شوید که آتل سالم بوده و فاقد زوایٔد ایجاد ضایعه (مثل زایٔده های تیز یا میخ) باشد.

۲) آتل باید به قدر کفایت بلند باشد که نه تنها عضو شکسته ، بلکه مفاصلی را که در بالا و پایین شکستگی قرار دارند، را نیز بی حرکت نماید .

۳) لباس های روی محل آسیب را با قیچی بریده و خارج کنید. همچنین زیورآلات مصدوم را از عضو آسیب دیده خارج نمایید.

۴) تمام زخم ها از جمله شکستگی های باز را پیش از آتل بندی با یک بانداژ استریل پوشانده و سپس به آرامی پانسمان کنید.

۵) درون آتل را با یک پارچه نرم بپوشانید تا از فشار و احساس ناراحتی مصدوم جلوگیری شود. پس از گذاردن آتل لازم است قسمت هایی را که بین آتل و عضو خالی مانده اند، بوسیله پنبه و یا پارچه پر کنید، سپس بوسیله باند و یا در صورت نبودن آنها با دستمال کراواتی و غیره ثابت و محکم ببندید.

۶) در آتل بندی باید از انتهای اندام به ابتدای آن بانداژ شود.

۷) قبل و بعد از آتل بندی نبض، عملکرد حسی و حرکتی عضو آسیب دیده را مورد بررسی قرار دهید تا اگر در طی آتل بندی مسیر گردش خون بسته شده، مشخص گردد.

۸) در مورد آتل های بادی بطور مداوم باید فشار هوای داخل آتل کنترل شود. ( آتل های بادی سایزبندی نداشته و بر اثر دما و حرارت، دچار افزایش یا کاهش فشار می شوند بنابراین ممکن است باعث اختلال در گردش خون عضو شوند.

۹) داخل آتل فلزی را پنبه یا پارچه گذاشته و عضو مربوطه را داخل آن می گذاریم.

 

ـ آسیبهای استخوانی سر و گردن ــــــــــــــــــــــــــــــــ

شکستگی جمجمه

شکستگی جمجمه به دو دسته باز و بسته تقسیم می شود. شکستگی باز معمولا با خونریزی شدید همراه است. شکستگی باز و شدید بسیار جدی هستند اما همیشه مرگبار نیستند. در آسیب های بسته اگرچه صدمه به استخوان جمجمه ممکن است قابل توجه نباشد اما خونریزی و تورم درون جمجمه ممکن است به افزایش فشار برروی مغز منجر گردد که می تواند باعث آسیب غیرقابل برگشت مغز و اختلال در کار مغز شود. در این حالت ممکن است هوشیاری مختل شده و مصدوم بیهوش شود.

فراموش نکنید

تمام جراحت های سر باید جدی گرفته شوند حتی اگر هیچ اثر ظاهری از زخم وجود ندارد. همچنین باید به آسیب گردن و نخاع نیز مشکوک شد و از هرگونه حرکت اضافی در سر و گردن جلوگیری کنید.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ نشانه های واضح جراحت سر.

ـ خروج خون یا مایع شفاف مغزی ـ نخاعی از گوش یا بینی.

ـ خون گرفتگی چشم ها و بعد سیاه شدن اطراف چشم و پشت گوش.

ـ رفتار غیرعادی – تهوع و استفراغ و کاهش سطح هوشیاری.

– با توجه به شدت ضربه، مردمک های چشم به اندازه های مختلف گشاد می شوند (عدم تقارن مردمک ها).

اقدامات‌‌اولیه‌

– ABC را کنترل کنید. در صورت ایست تنفسی و یا تنفس غیرمؤثر به مرکـز اورژانـس اطـلاع داده و سـریعاً عملیات احیاء قلبی-ریوی را شروع کنید.

ـ اگر مصدوم بیهوش بود ولی تنفس عادی داشت، او را در وضعیت بهبود قرار دهید طوری که سـرش بـه سـمت قسمت صدمه دیده روی زمین قرار گیرد. در صورت مشکوک بودن به آسیب ستون فقرات، از قـرار دادن مصـدوم در وضعیت بهبود خودداری کنید و از سر و گردن مصدوم به طور کامل حمایت نمایید.

ـ اگر مصدوم هوشیار باشد او را در وضعیت نیمه خوابیده قرار دهید. زیر سر و شانه هایش یک بالش بگذارید.

ـ در صورت خونریزی از سر و یا بروز شوک اقدامات لازم را انجام دهید.

ـ اگر مایع یا خون از گوش ترشح می شود، سر را به سمت قسمت صدمه دیده خم کنید، روی گوش را با یک باند استریل یا بالشتک بپوشانید و آن را شل باندپیچی کنید. چیزی داخل گوش فرو نکنید.

ـ علایٔم حیاتی را هر ۱۰ دقیقه یکبار بررسی کنید و مصدوم را به مراکز درمانی انتقال دهید.

 

شکستگی های صورت

این نوع شکستگی ممکن است همراه با صدمه به مغز، جمجمه و یا استخوان های گردن باشد. سه عارضه احتمالی این جراحت ها عبارت است از:

۱ ـ انسداد یا تنگی راه تنفس به دلیل خونریزی داخلی به درون ریه ها و مجرای تنفس (بینی، دهان یا گلو)؛ افتادن زبان به عقب گلو در زمان بیهوشی؛ ورم، پارگی یا جابه جایی بافتهای گلو؛ شکسته شدن یا از جا کنده شدن دندان.

۲ ـ خفگی به دلیل ورود خون یا اجسام خارجی به داخل ریه ها.

۳ ـ خونریزی شدید.

شکستگی های شایع صورت و فک عبارت است از: شکستگی فک پایینی، شکستگی استخوان گونه و فک بالا و شکستگی بینی.

شکستگی فک پایین

این نوع شکستگی معمولاً بر اثر نیروی مستقیم مانند ضربه سنگین به فک به وجود می آید. البته ضربه به یک سمت فک ممکن است باعث شکستگی در طرف دیگر آن شود ولی معمولاً فقط یک سمت فک می شکند. اما اگر ضربه به چانه وارد شود ممکن است هر دو طرف فک شکسته شود.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ درد که همراه با حرکت فک یا بلع، بیشتر می شود.

ـ اشکال در تکلم و به هم ریختگی دندان ها.

ـ حالت تهوع، جاری شدن آب دهان (آب دهان معمولاً خونی است).

ـ جراحت داخل دهان. ـ

تورم، حساسیت.

– کبود شدن صورت و فک پایین.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ اقدامات عمومی در هر شکستگی را انجام دهید.

ـ جلوی خونریزی را بگیرید. اگر مصدوم هوشیار است و صدمه اش چندان جدی نیست او را بنشانید، به صورتی که سرش کاملاً رو به جلو قرار گیرد تا خون یا آب دهان که در دهان جمع شده راحت بیرون بریزد.

ـ زیر فک پایین یک بالشتک نرم قرار دهید و از مصدوم بخواهید آن را با دست نگاه دارد و اگر لازم شد یک باند باریک دور سر مصدوم بپیچید و آن را بالای سر گره بزنید.

ـ اگر مصدوم حالت استفراغ داشت، سریعاً باند را باز نموده، سر و چانه او را با دست نگه دارید. قبل از باندپیچی مجدد با ملایمت دهان مصدوم را کاملاً پاک نمایید.

ـ درصورت شدید بودن آسیب دیدگی (پایین افتادن چانه یا از جا در رفتن آن و بیهوشی) اگر تنفس مصدوم عادی است او را در وضعیت بهبود قرار دهید. یک بالش نرم زیر سر مصدوم قرار دهید به طوری که سرش بالا بیاید و سنگینی روی چانه نیفتند. در صورت ایست تنفسی و یا تنفس غیرمؤثر، روشهای احیاء را شروع کنید (گاهی ناچارید از تنفس دهان به بینی استفاده کنید).

ـ با حفظ وضعیت درمانی او را به مرکز درمانی انتقال دهید.

شکستگی استخوان گونه و فک بالا

این نوع شکستگی معمولاً به دنبال ضربه مستقیم به گونه و فک بالا رخ می دهد و ممکن است با زخم باز همراه باشد.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

– خونریزی از بینی یا دهان.

– تورم قابل توجه صورت و کبودی اطراف چشم ها.

– دوبینی (زمانی که حدقه شکسته است).

– درد در اطراف گوش ها.

اقدامات‌‌اولیه‌

– اقدامات عمومی در هر شکستگی را انجام دهید.

– روی قسمت آسیب دیده کمپرس سرد بگذارید تا تورم، خونریزی و درد کمتر شود. البته باید مطمیٔن شوید که باعث تنگی نفس او نمی شوید و اینکه خونریزی از بینی و زخم های دهان باعث مسدود شدن راه تنفس مصدوم نمی شود.

– مراقب زخم های دهانی باشید.

– مصدوم را به مراکز درمانی برسانید.

شکستگی بینی

در این نوع آسیب دیدگی مسیٔله مهمی که علاوه بر خونریزی برای مصدوم ایجاد می شود، مسدود شدن راه تنفس است، بنابراین هر کوششی در درجه اول باید صرف باز نگه داشتن راه تنفس شود.

اقدامات‌‌اولیه‌

– کمپرس سرد در ناحیه آسیب دیده قرار دهید.

– نیاز به بی حرکت نگهداشتن بینی شکسته نیست.

– مصدوم را به مراکز درمانی انتقال دهید.

 

ـ آسیب های اسکلتی ستون فقرات ــــــــــــــــــــــــــــــــ

شکستگی مهره ها (ستون فقرات)

 

شکستگی مهره های ستون فقرات ممکن است ناشی از نیروی مستقیم یا غیرمستقیم باشد. (مانند فشار ناشی از تصادف با اتومبیل، افتادن جسم سنگین بر پشت، زمین خوردن شدید بر روی پا یا باسن، پرش ناگهانی و شدید سر به عقب در هنگام ترمز اتومبیل). آسیب پذیرترین قسمتهای ستون فقرات شامل:

مهره های گردن و مهره های پایین ستون فقرات. (شکل ۵-۷) شکستگی مهره های ستون فقرات همیشه یک آسیب وخیم است و در برخورد با آن باید کاملاً جوانب دقت و احتیاط را رعایت کنید زیرا مهره های شکسته، اغلب جابهجایی دارند و میتوانند آسیب به نخاع را به همراه داشته باشند.

شکل ۵ـ۷ تصویر از ستون مهره ها

فراموش نکنید

درصورتی که قطعه شکسته استخوان، نخاع را قطع نماید، نخاع هیچوقت ترمیم نمی شود و مصدوم تا آخر عمر از فلج در سطح پایین تر از شکستگی رنج خواهد برد.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ درد شدید در پشت و گردن.

ـ ضعف اندام ها و عدم توانایی حرکت دادن دست ها یا پاها. برای اطمینان از این موضوع از مصدوم بخواهید مچ ها ، قوزک ها و انگشتان دست و پا را حرکت دهد.

ـ گاهی اوقات بی حسی وجود دارد. برای امتحان این مورد بدون آنکه مصدوم متوجه شود دست ها یا پاهای او را لمس کنید و از او بپرسید که آیا چیزی حس می کند یا نه.

– احساس گزگز و یا سوزش در اندام های پایینتر از محل آسیب ستون فقرات.

ـ گاهی اوقات بینظمی در ستون فقرات.

– گاهی فقدان کنترل ادرار و مدفوع.

اقدامات‌‌اولیه‌

الف) شکستگی های مهره های گردن

ـ ABC را کنترل کنید و در صورت لزوم عملیات احیا را انجام دهید.

ـ در صورتی که مصدوم هوشیار است از او بخواهید که حرکت نکند و آرام باشد.

ـ اگر مطمیٔن هستید که آمبولانس به موقع می رسد، سر و گردن مصدوم را در وضعیت افقی قرار دهید و از هر گونه حرکت غیرضروری گردن بپرهیزید. بالای سر مصدوم زانو زده و دو دست خود را در دو طرف سر وی قرار دهید و سر و گردن و ستون مهره ها را در یک راستا حمایت کنید. اگر فرد دیگری حضور دارد از او بخواهید که پارچه هایی را لوله کند و در کنار مصدوم (در دو طرف او) قرار دهد تا سنگینی مصدوم روی آن بیفتد.

– با استفاده از یک تکه روزنامه و باند مثلثی یک گردنبند درست کنید و دور گردن مصدوم قرار دهید (مطمیٔن شوید جلوی راه تنفس او را نمی گیرید، گره را شل بزنید).

– اگر ناگزیر از حرکت دادن مصدوم هستید به ترتیبی که در مورد شکستگی مهره های پشتی گفته خواهد شد اقدام کنید.

ب) شکستگی های مهره های پشتی

– ABC را کنترل کنید و در صورت لزوم عملیات احیا را انجام دهید.

– در صورتی که مصدوم هوشیار است به او توصیه کنید که حرکت نکند و آرام باشد.

– اگر مطمیٔن هستید که آمبولانس به موقع می رسد مانند شکستگی مهره های گردن، سر و گردن را حمایت کنید.

ـ اگر رسیدن آمبولانس طول می کشد یا راه بیمارستان طولانی و یا ناهموار است، با حفظ وضعیت سر و گردن مصدوم، با دقت یک لباس، بالش نرم یا چیزی مانند آن بین ساق های پای او قرار دهید. دور قوزک پاها را به شکل هشت لاتین (۸) باندپیچی کنید و یک باند پهن دور ران ها و زانوی مصدوم بپیچید.

ـ با استفاده از حمل سه یا چهار نفره مصدوم را با احتیاط روی یک سطح سفت و محکم قرار داده و به مراکز درمانی انتقال دهید (شکل ۶-۷ ، شکل ۷-۷).

شکل ۶-۷ تخته کوتاه و بلند پشتی برای محدوسازی ستون مهره ها

شکل ۷-۷ محدوسازی شکستگی مهره های پشت و گردن

جابه جایی دیسک بین مهره ای

این آسیب که معمولاً به نام دیسک معروف است، زمانی اتفاق می افتد که یک قطعه از غضروف جدا کننده مهره ها در ستون فقرات، به سمت ریشه عصب یا نخاع بیرون بزند. این حالت می تواند بسیار دردناک باشد اگرچه آغاز درد ممکن است ناگهانی یا تدریجی باشد.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

– درد شدید در پشت که به پاها تیر میکشد و معمولا در اثر حرکت زیادتر می شود.

– برای مصدوم حرکت دادن گردن یا پشت بسیار دشوار است و یا اصلا قادر به این کار نمی باشد.

اقدامات‌‌اولیه‌

۱. مصدوم را روی یک سطح صاف و محکم در راحت ترین وضعیتی که امکان دارد، بخوابانید.

۲. مصدوم را به مراکز درمانی انتقال دهید.

ـ آسیبهای اسکلتی اندام فوقانی ــــــــــــــــــــــــــــــــ

اندام های فوقانی شامل دست و کمربند شانه می باشد. کمربند شانه از استخوان ترقوه، کتف و مفصل شانه تشکیل شده است که به علل متعدد ممکن است دچار آسیب شوند. در ذیل به هریک از این آسیب ها اشاره خواهد شد:

شکستگی استخوان ترقوه

این نوع شکستگی در بچه ها شایعتر است و اغلب بر اثر نیرویی که به طور غیرمستقیم به استخوان وارد می شود، اتفاق می افتد. به طور مثال این آسیب هنگام افتادن روی دست های کشیده و باز یا روی شانه رخ می دهد. به طور معمول ضربات مستقیم به استخوان ترقوه کمتر باعث شکستگی آن می شوند.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ اقدامات عمومی در هر شکستگی را انجام دهید.

ـ بهترین روش بی حرکت کردن، استفاده از باند مثلثی برای آویزان کردن دست اندام صدمه دیده از شانه سالم و ثابت کردن آن به سینه مصدوم است. اگر باند مثلثی در اختیار ندارید، از وسایل دیگری که در اختیارتان هست، استفاده کنید.

فراموش نکنید

دست آسیب دیده را در زاویه کمتر از قایٔمه (یعنی حاده) بی حرکت کنید وگرنه وزن زیادی به شانه آسیب دیده وارد می شود.

دست آسیب دیده را به گونه ای که نوک انگشتان آن روی شانه مقابل قرار گرفته باشند آویزان و ثابت کنید. در بعضی موارد پس از بی حرکت کردن دست به روش بالا، به علت ساییده شدن دو لبه استخوان شکسته شده به یکدیگر مصدوم درد بیشتری را احساس می کند. همچنین ممکن است مصدوم مشکلات تنفسی پیدا کند. جهت جلوگیری از ایجاد این مشکلات می توان از بانداژ هشت لاتین (۸) استفاده نمود. در بانداژ هشت چون ادامه باند از زیر بغل رد می شود، احتمال انسداد رگ هایی که از آن محل می گذرد، وجود دارد. بنابراین حتماً در زیر بغل ها بالشتک بگذارید تا باند مستقیماً به زیر بغل فشار نیاورد. با بانداژ هشت دو سر استخوان شکسته شده از هم دور می شود و احتمال ساییدگی آنها به یکدیگر کاهش می یابد. همانطور که گفته شد، چون در این روش ممکن است به رگ های خونی زیر بغل آسیب برسد، پس در مورد هر شکستگی ترقوه از بانداژ هشت استفاده نکنید مگر در مواردی که درد مصدوم به علت ساییدگی لبه های استخوان بیشتر شود. در این موارد هم حتماً باید از بالشتک زیر بغل استفاده کنید. اگر بالشتک در اختیار ندارید از اسفنج یا پارچه نرم استفاده کنید.

دررفتگی شانه

دررفتگی مفصل شانه بسیار شایع است و اغلب به علت حرکات شدید بازو به وجود می آید.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ علایٔم و نشانه های عمومی دررفتگی.

ـ مفصل شکل طبیعی خود را از دست می دهد و حالت گردی سرشانه از بین می رود و صاف می شود.

ـ مصدوم هوشیار درد شدیدی در شانه در رفته خود احساس می کند و به هیچ وجه قادر به تکان دادن آن نیست و برای آنکه درد خود را کمتر کند، دست آسیب دیده را از آرنج خم می کند و با دست سالم خود آن را کمی دورتر از بدن خود نگه می دارد. مصدوم هوشیار ترجیح می دهد که در وضعیت نشسته باشد.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ اقدامات عمومی در هر دررفتگی را انجام دهید.

ـ با استفاده از بالشتک و باند مثلثی یا هر وسیله ای که در اختیار دارید، دست آسیب دیده را همان گونه که هست (در هر زاویه ای که قرار دارد) ثابت کنید (۸-۷).

ـ اگر مصدوم هوشیار است، ترجیحاً او را در حالت نشسته به بیمارستان انتقال دهید، چون بیشتر احساس راحتی می کند.

شکل ۸-۷ اقدامات اولیه در در رفتگی شانه

 

شکستگی استخوان بازو

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

– علایٔم و نشانه های عمومی شکستگی.

– در این شکستگی گاه تورم به قدری زیاد است که تغییر شکل بازو قابل مشاهده نیست. اما در صورتی که شکستگی در قسمت های پایین استخوان بازو باشد تغییر شکل محسوس است.

اقدامات‌‌اولیه‌

۱. اقدامات عمومی در هر شکستگی را انجام دهید.

۲. بازوی آسیب دیده را در هر حالتی که مصدوم قرار داده بی حرکت کنید.

دررفتگی مفصل آرنج

دررفتگی آرنج در بزرگسالان شایع تر است و اغلب به علت ضربه غیرمستقیم به وجود می آید.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

– علایٔم و نشانه های عمومی دررفتگی.

– سردررفته استخوان زند زیرین برآمدگی مشخصی در پشت مفصل آرنج به وجود می آورد.

– چون احتمال آسیب به رگ ها و اعصاب فراوانی که در جلوی آرنج وجود دارند زیاد است، گاهی عوارض تهدیدکننده سلامت ساعد و کف دست مشاهده می شود.

اقدامات‌‌اولیه‌

۱. اقدامات عمومی در هر دررفتگی را انجام دهید.

۲. برای بی حرکت کردن دست آسیب دیده به اقدامات اولیه برای شکستگی آرنج مراجعه کنید.

شکستگی آرنج

این شکستگی در حقیقت همان شکستگی انتهای فوقانی زند زیرین است. این شکستگی برخلاف دررفتگی آرنج اغلب به دنبال ضربه مستقیم به وجود می آید و در بچه ها شایع تر است.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ علایٔم و نشانه های عمومی در هر شکستگی.

ـ تورم بسیار زیاد در محل شکستگی.

ـ در این شکستگی احتمال آسیب به رگ ها و اعصاب جلوی آرنج بسیار زیاد است. بنابراین به عوارض احتمالی تهدیدکننده سلامت ساعد و دست توجه کنید.

اقدامات‌‌اولیه‌

اقدامات عمومی در هر شکستگی را انجام دهید.

دست مصدوم را در همان وضعیتی که هست (کمتر از زاویه قایٔمه، زاویه قایٔمه، بیشتر از زاویه قایٔمه یا حتی آویزان) بی حرکت کنید (شکل ۹-۷).

همانطور که گفته شد در شکستگی یا دررفتگی آرنج احتمال عوارض تهدید کننده سلامت ساعد و کف دست زیاد است. بنابراین به این عوارض توجه کنید. اگر نبض مچ دست آسیب دیده شدت کمتری نسبت به نبض مچ دست دیگر دارد یا اصلاً نبضی در دست آسیب دیده لمس نمی شود، یک یادداشت روی دست آسیب دیده بگذارید و روی آن بنویسید: «نبض مچ این دست لمس نشد» یا «نبض مچ این دست کمتر از نبض مچ دیگر است» و بلافاصله مصدوم را به مراکز درمانی انتقال دهید مفصل آرنج را با استفاده از تخته و باند مثلثی یا باند نواری هم می توان ثابت کرد به طوری که آتل از بازو تا ساعد را بپوشاند، سپس با باند مثلثی یا باند نواری، آن را به بازو و ساعد ثابت کنید (شکل ۱۰-۷).

شکل ۹-۷ بیحرکت کردن مفصل ارنج مصدوم در زاویه: الف- حاده، ب- منفرجه ج- قایٔمه

شکل ۱۰-۷ ثابت کردن مفصل ارنج با استفاده از تخته و باند

شکستگی ساعد

شکستگی های ساعد در هر سنی شایع است. این شکستگی ها اغلب به دنبال ضربه مستقیم اتفاق می افتد. اغلب اوقات هر دو استخوان زند زیرین و زبرین ساعد با هم

می شکنند.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

– علایٔم و نشانه های عمومی هر شکستگی.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ اقدامات عمومی در هر شکستگی را انجام دهید.

ـ برای بی حرکت کردن ساعد شکسته از وسایل گوناگونی می توان استفاده کرد. این وسایل عبارت است از تخته شکسته بندی و باند مثلثی. اگر هیچکدام از وسایل فوق در دسترس نبود، می توان از هر وسیله ای که به بی حرکت کردن ساعد کمک کند، بهره جست.

ـ دست مصدوم را در وضعیت استراحت قرار دهید، یعنی انگشتان کمی خم باشند و مچ دست کمی به عقب خم شده باشد. برای اینکه این وضعیت حفظ شود، مقداری پارچه یا هر چیز نرم دیگری را زیر کف دست مصدوم قرار دهید (شکل ۱۱-۷).

شکل ۱۱-۷ اقدامات اولیه در شکستگی ساعد و قرار دادن دست و انگشتان در حالت استراحت

شکستگی و دررفتگی کف دست و انگشتان

شکستگی و دررفتگی کف دست و انگشتان اغلب به دنبال ضربه مستقیم به دست به وجود می آید.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

– علایٔم و نشانه های عمومی شکستگی و دررفتگی.

– آسیب های کف دست و انگشتان اغلب همراه با خونریزی هستند.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ اقدامات عمومی در هر شکستگی و دررفتگی را انجام دهید.

ـ اگر کف دست آسیب دیده است برای بی حرکت کردن آن مانند شکستگی ساعد اقدام نمایید ولی احتیاج به بی حرکت کردن مفصل آرنج نیست.

ـ اگر انگشت آسیب دیده است، با نوار چسب پشت انگشت آسیب دیده را در چند نقطه به پشت انگشت سالم مجاورش بچسبانید (شکل ۱۲-۷). دقت کنید نوار چسب را دور انگشتان سالم و صدمه دیده نپیچید، چون ممکن است با تورم انگشت، چسب مانند تورنیکه عمل کند و جریان خون انگشت را مختل نماید.

ـ انگشت آسیب دیده باید اندکی خم باشد. بنابراین از چوب بستنی یا تکه های چوب برای ثابت کردن انگشتان آسیب دیده استفاده نکنید.

شکل ۱۲-۷ ثابت کردن انگشتان به همدیگر

فراموش نکنید

هرگز انگشت آسیب دیده را در حالت مستقیم و کشیده ثابت نکنید.

ـ آسیب های اسکلتی اندام تحتانی ــــــــــــــــــــــــــــــــ

شکستگی لگن خاصره

این آسیب معمولاً در اثر ضربه مستقیم همراه با فشار به لگن خاصره ایجاد می شود. اما گاهی اوقات ممکن است بر اثر نیروی غیرمستقیم نیز ایجاد گردد. به عنوان مثال در تصادفات رانندگی زمانی که زانوی شخص به داشبورد اتومبیل می خورد، نیروی زیادی به سر استخوان ران وارد می شود که می تواند باعث شکستگی لگن شود.

شکستگی ممکن است در یک یا هر دو طرف لگن خاصره رخ دهد. از عوارض عمده شکستگی لگن خاصره خونریزی داخلی و آسیب احشاء می باشد. مصدوم ممکن است مقدار زیادی خون (به طور متوسط ۴/۵ – ۱/۵ لیتر) از دست دهد. میزان مرگ و میر به ویژه در شکستگی های باز لگن خاصره بسیار بالاست. در بسیاری از موارد به طور همزمان جراحت های دیگری نیز در سر، تنه و اندام ها وجود دارد.

فراموش نکنید

مصدوم میتواند مقدار زیادی خون از دست بدهد. بنابراین باید به دقت مراقب علایٔم شوک احتمالی ناشی از کمبود حجم باشید.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ علایٔم و نشانه های عمومی شکستگی.

ـ معمولاً مصدوم در حالت خوابیده به پشت دیده می شود و با وجود سالم به نظر رسیدن پاها، قادر به نشستن یا برخاستن نیست. پای سمت آسیب دیده معمولاً به سمت بیرون چرخیده است.

ـ درد و حساسیت در ناحیه باسن و کشاله ران که با حرکت بیشتر می شود. گاهی اوقات زخم های خارجی یا کبودی در محل آسیب دیده به چشم می خورد.

ـ اگر مثانه یا مجاری ادراری آسیب دیده باشند، مصدوم میل شدیدی به دفع ادرار دارد و اگر ادرار کند ممکن است آغشته به خون باشد.

ـ علایٔم و نشانه های شوک.

فراموش نکنید

در هر مصدوم مشکوک به شکستگی، استخوان های لگن را لمس کنید و آنها را به ملایمت فشار دهید. بی ثباتی استخوان لگن با درد محسوس در هنگام لمس باید شما را به فکر شکستگی لگن خاصره بیاندازد.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ مصدوم را به پشت بخوابانید، طوری که پاهایش کشیده باشد و یا اگر برای مصدوم راحت تر است کمی پای او را خم کنید و یک پتوی تا شده زیر زانوهایش بگذارید.

ـ از آنجایی که در هر مصدوم مشکوک به شکستگی لگن نیاز به تزریق سرم وجود دارد نباید منتظر بروز علایٔم کامل شوک بود. بنابراین برای رساندن مصدوم به مراکز درمانی سریعاً آمبولانس خبر کنید.

ـ اگر مصدوم میل به دفع ادرار داشت در صورتی که فاصله شما با مرکز درمانی کمتر از ۲ ساعت باشد با این کار مخالفت نمایید، چون ادرار ممکن است به بافت های آسیب دیده راه پیدا نماید.

ـ اگر رسیدن آمبولانس قریب الوقوع است یک پتو روی مصدوم بکشید و منتظر آمبولانس باشید.

ـ اگر می دانید آمبولانس تأخیر خواهد داشت یا راه رسیدن به یک مرکز درمانی طولانی است (بیش از ۳۰ دقیقه) و یا جاده ناهموار است، با ملایمت دو باند پهن دور لگن خاصره ببندید. اول باند پایینی و دوم باند بالایی، طوری که نیمی از باند دوم روی نیمی از باند اول را بپوشاند و آن را در پهلوی قسمت سالم گره بزنید. اگر هر دو طرف لگن شکسته باشد می توانید گره را وسط بزنید. به مقدار کافی بالشتک نرم یا پنبه بین زانوها و قوزک های پا بگذارید.

ـ به شکل هشت لاتین (۸) دور قوزک پاها را باندپیچی نمایید و یک باند هم دور زانوها ببندید و آن را در طرف سالم گره بزنید.

ـ در صورت بروز شوک اقدامات لازم را انجام دهید.

ـ مصدوم را با حداقل حرکت و توسط برانکارد به مراکز درمانی برسانید.

فراموش نکنید

بی حرکت نمودن مناسب از میزان خونریزی می کاهد.

دررفتگی مفصل ران

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ علایٔم و نشانه های عمومی شکستگی.

ـ در دررفتگی خلفی، مفصل ران کمی خم شده و دو پا به هم چسبیده اند و پا در سمت آسیب دیده به سمت داخل میچرخد. این دررفتگی ممکن است روی عصب سیاتیک (عصب بزرگی که مستقیماً از پشت مفصل ران عبور می کند) فشار بیاورد و باعث اختلالات حسی و حرکتی در پا شود.

ـ در دررفتگی قدامی هم مفصل ران کمی خم شده است، پاها از هم فاصله دارند و پای سمت آسیب دیده به سمت بیرون چرخیده است.

اقدامات‌‌اولیه‌

۱.مصدوم را به پشت بخوابانید و پاها را با استفاده از پتو یا بالش در وضعیت موجود بی حرکت کنید.

۲.مصدوم را سریعاً به بیمارستان انتقال دهید.

شکستگی سر یا تنه استخوان ران

شکستگی ممکن است هر جایی در طول استخوان ران رخ دهد. استخوان ران بلندترین استخوان بدن است و خون زیادی به آن می رسد. هر سانحه ای که منجر به شکستگی استخوان ران می شود، باید یک حالت وخیم در نظر گرفته شود زیرا در اکثر موارد با خونریزی فراوان همراه است و ممکن است به شوک شدید منجر شود. این نوع شکستگی غالباً از زمین خوردن و تصادف های جادهای ناشی می شود. در افراد مسن ممکن است حتی یک زمین خوردن ساده هم منجر به شکستگی شود. اما در جوانان برای شکسته شدن استخوان ران به نیروی قابل توجهی نیاز است. شکستگی سر یا قسمت بالایی استخوان ران معمولاً با ضربدیدگی شدید باسن اشتباه می شود. بنابراین اگر فرد مسنی پس از زمین خوردن از درد ناحیه باسن شکایت داشت، احتمال شکستگی را در نظر داشته باشید و او را به مراکز درمانی برسانید.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ علایٔم و نشانه های عمومی شکستگی.

ـ ران متورم می شود، مصدوم درد شدیدی دارد و قادر به حرکت یا ایستادن نیست.

ـ پای آسیب دیده احتمالاً کوتاه می شود (بر اثر انقباض ماهیچه های اطراف) یا ممکن است پا به سمت بیرون چرخش پیدا کند.

ـ همیشه خونریزی شدیدی وجود دارد (چه در شکستگی بسته و چه باز) بنابراین می تواند به سرعت به شوک منتهی شود و علایٔم و نشانه های شوک ظاهر گردد.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ مصدوم را به پشت بخوابانید .

ـ یک تخته بلند که از زیر بغل تا نوک پا ادامه یابد، کنار پای شکسته قرار دهید. برای نقاطی که تخته به پا می چسبد مانند قوزک و برجستگی پهلوی باسن، با پر کردن جاهای خالی از بالشتک های اضافی استفاده کنید. برای محکم کردن تخته بلند به بدن، از دو باند پهن یکی دور سینه کمی پایین تر از زیر بغل و یکی دور لگن خاصره روی مفصل ران استفاده کنید (شکل ۱۳ـ۷). سپس ساق های پا را همان طور که در مبحث شکستگی ساق پا توضیح داده خواهد شد باندپیچی کنید و گره ها را روی تنه بزنید.

ـ در صورت بروز شوک اقدامات لازم را انجام دهید.

ـ پس از آنکه کاملاً پاها را بی حرکت کردید، آنها را کمی بالا بیاورید تا ناراحتی مصدوم کاهش یابد و تورم کمتر شود.

ـ مصدوم را با برانکارد و بدون حرکت به مراکز درمانی برسانید.

شکل ۱۳-۷ ثابت کردن مفصل ران

فراموش نکنید

یکی از خطرات عمده شکستگی تنه استخوان ران، ورود قطرات چربی از استخوان شکسته به جریان خون و ایجاد لخته چربی (آمبولی چربی) است که می تواند کشنده باشد.

شکستگی قسمت تحتانی استخوان ران

محل این شکستگی در نزدیکی زانو است. علاوه بر سایر عوارض معمول، در این نوع شکستگی ممکن است عروق خونی و اعصابی که از پشت زانو عبور می کنند، آسیب ببینند. زانوی مصدوم ممکن است خمیده باشد. تحت هیچ شرایطی نباید سعی کنید آن را به حالت مستقیم درآورید. اگر اقدام به صاف کردن زانوی خمیده کنید، قطعه شکسته استخوان می تواند به عقب بچرخد و عروق خونی و اعصاب پشت آن را پاره کند. در نتیجه خونریزی شدید به وجود می آید و عوارضی ایجاد می شود که ممکن است قطع پا از ناحیه زانو را به دنبال داشته باشد.

به دلیل احتمال آسیب عروق خونی در این نوع شکستگی، نبض پا را مرتب و به دقت بررسی کنید و رنگ و حرارت پای آسیب دیده را با پای سالم مقایسه کنید. اگر به هر گونه اختلال در جریان خون شک دارید، آن ها را یادداشت کنید و به پزشک گزارش نمایید.

اقدامات‌‌اولیه‌

– پا را در همان وضعیت موجود (زانو خمیده) بی حرکت نمایید. در صورت دسترسی به تخته شکسته بندی و باند، پا را به شکل مناسب بی حرکت نمایید. (شکل ۱۴-۷)

– در صورت عدم دسترسی به تخته شکسته بندی، یک پتو زیر زانو بگذارید تا وضعیت خمیده آن حفظ شود. سپس پای آسیب دیده را با باندهای مثلثی به پای سالم گره بزنید.

شکل ۱۴-۷ بی حرکت کردن پا در شکستگی قسمت تحتانی استخوان ران با استفاده از تخته و باند

فراموش نکنید

در شکستگی قسمت پایینی استخوان ران، زانو را راست نکنید و یا پا را تحت کشش قرار ندهید.

دررفتگی مفصل زانو

این آسیب به دنبال ضربه شدیدی که منجر به جابجایی سر استخوان های این ناحیه از محل مفصل می شود، به وجود می آید که به عنوان یک مشکل جدی باید تلقی شود. چون اغلب با فشار روی شریان پشت زانو همراه است و باعث اختلال در گردش خون ناحیه پا می شود.

علایم‌‌و‌نشانه‌ها

– تغییر شکل محسوس در ناحیه زانو وجود دارد.

– درد شدید و تورم در ناحیه آسیب دیده.

– مصدوم قادر به حرکت دادن مفصل زانو نمی باشد.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ پای مصدوم را حرکت ندهید.

ـ خونرسانی به ناحیه زیر زانوی آسیب دیده را ارزیابی کنید، نبض پا را بررسی کنید و رنگ و حرارت پای آسیب دیده را با پای سالم مقایسه نمایید. یافته های خود را یادداشت کنید.

ـ پا را در وضعیت موجود بی حرکت کنید. تخته شکسته بندی مناسب باید طولش از مفصل ران تا کف پا باشد. بهترین راه برای بی حرکت کردن زانوی دررفته بدین طریق است که در هر طرف پای آسیب دیده یک تخته شکسته بندی قرار داده و در چهار نقطه با استفاده از باند آنها را محکم کنید. این چهار نقطه عبارت است از: مچ پا، بالای ران، زیر زانو و بالای زانو.

ـ در صورت عدم دسترسی به تخته شکسته بندی یک باند به شکل هشت لاتین (۸) دور پا، یک باند زیر زانو، باند دیگر بالای زانو و آخرین باند دور ران. تمام گره ها را در سمت پای سالم بزنید.

ـ روش دیگر برای بی حرکت کردن زانو به این صورت است که پای آسیب دیده را در چهار نقطه ذکر شده در بالا، با استفاده از باند به پای سالم گره بزنید.

ـ مصدوم را در حداقل زمان به مراکز درمانی انتقال دهید.

شکستگی کاسه زانو (کشکک)

این استخوان کوچک که جلوی مفصل زانو قرار گرفته تکیه گاهی برای عضله های ران و رباط های درشت نی است. کاسه زانو ممکن است بر اثر ضربه مستقیم یا در اثر حرکت شدید عضله مثلاً در اشتباه شوت کردن بشکند.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

– علایٔم و نشانه های عمومی شکستگی.

– درد شدید در زانو (به ویژه جلوی آن)، تورم شدید و پس از آن کبودی ممکن است پیدا شود.

– حساسیت در اطراف کاسه زانو.

– به علت عدم تحرک مفصل زانو، مصدوم قادر به خم کردن زانوی آسیب دیده نمی باشد.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ مصدوم را به پشت بخوابانید، به صورتی که با گذاشتن یک کت یا پتوی تا شده، سر و شانه های او کمی بالا بیاید.

ـ با احتیاط پای شکسته را کمی بالا بیاورید و زیر پا یک تخته شکسته بندی که از زیر باسن تا پاشنه پا ادامه پیدا کند، قرار دهید. بین پا و تخته به اندازه کافی بالشتک بگذارید. زیر زانو درست به اندازه ای که حفره را پر کند، بالشتک اضافی بگذارید. یک بالشتک اضافی دیگر نیز زیر پاشنه قرار دهید تا از تخته فاصله پیدا کند.

ـ به شکل هشت لاتین (۸) دور قوزک، کف پا و تخته، باند بپیچید و کنار تخته گره بزنید. یک نوار پهن دور ران و تخته و یکی هم دور ساق و تخته ببندید و درطرف بیرونی پای شکسته گره بزنید (شکل۱۵-۷).

ـ مصدوم را با حفظ وضعیت و به وسیله برانکارد به بیمارستان انتقال دهید.

شکل ۱۵-۷ بی حرکت کردن پا در شکستگی کشکک زانو

شکستگی ساق پا

در این آسیب ممکن است یک یا هر دو استخوان ساق پا (یعنی درشت نی و نازک نی) شکسته شود. شکستگی انتهای بالایی درشتنی معمولاً در اثر برخورد سپر اتومبیل با شخص پیاده اتفاق می افتد.

فراموش نکنید

شکستگی استخوان درشت نی معمولا شکستگی باز است، چون روی این استخوان درجلوی پا فقط یک لایه نازک پوست و بافت وجود دارد.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ علایٔم و نشانه های عمومی شکستگی.

ـ تورم و کبودی در ناحیه .

ـ تنها زمانی که هر دو استخوان شکسته باشند، زاویه دار شدن و چرخش پا دیده می شود.

ـ اگر درشت نی شکسته باشد، به احتمال زیاد از پوست بیرون می زند.

ـ ممکن است علایٔم و نشانه های شوک پدیدار شود.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ مصدوم را بخوابانید و با احتیاط پای او را با دست ثابت نگه دارید.

اگر راه رسیدن به مراکز درمانی کوتاه است (کمتر از ۳۰ دقیقه) و جاده هموار می باشد، مقدار زیادی بالشتک بین زانوها و قوزک ها قرار دهید. با ملایمت پای سالم را کنار پای صدمه دیده بگذارید، دور پا و قوزک ها را به شکل هشت لاتین (۸) باندپیچی کنید. یک باند پهن دور زانوها بپیچید، تمام گره ها را در سمت سالم بزنید.

اگر راه رسیدن به مرکز درمانی طولانی و یا ناهموار باشد و تخته شکسته بندی هم در اختیار ندارید، مقدار بیشتری بالشتک بین دو پا قرار دهید و سه باندپیچی دیگر به ترتیبی که ذکر می شود، انجام دهید: یکی دور ساق ها، یکی دور ران ها و بالاخره یک باند متغیر (متغیر از این نظر که محل آن ثابت نبوده و بستگی به محل شکستگی دارد) در زیر قسمت شکستگی بپیچید. از پیچیدن باند روی محل شکستگی اجتناب نمایید.

ـ اگر تخته شکسته بندی در دسترس داشتید، پای شکسته را ثابت نگه دارید و تخته شکسته بندی را همراه با تعداد کافی بالشتک بین دو پا قرار دهید و آن را به ترتیبی که در بالا ذکر شد، باندپیچی کنید (شکل ۱۶-۷).

ـ در صورت بروز شوک، اقدامات لازم را انجام دهید. ـ پس از آنکه پاها را کاملاً ثابت و بی حرکت کردید، آنها را کمی بالا بیاورید تا ناراحتی مصدوم کاهش پیدا کند و تورم کمتر شود.

ـ مصدوم را با برانکارد و با حفظ وضعیت مناسب به مراکز درمانی انتقال دهید.

شکل ۱۶-۷ بی حرکت نمودن پاها در شکستگی ساق (بدون تخته و با تخته)

رگ به رگ شدن و شکستگی مچ پا

یکی از شایع ترین آسیب های مچ پا رگ به رگ شدن و شکستگی می باشد و معمولاً در اثر پیچ خوردن پا ایجاد می شود.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ دردی که با فشار آوردن و گذاشتن وزن روی پای آسیب دیده تشدید می شود.

ـ حساسیت و تورم موضعی محسوس.

اقدامات‌‌اولیه‌

۱. عضو صدمه دیده را در وضعیتی که مصدوم احساس راحتی کند قرار دهید و پاها را کمی بالا بگیرید.

۲. با احتیاط لباس را از محل مفصل کنار بزنید و اگر حادثه تازه رخ داده، از کمپرس سرد استفاده کنید تا درد و تورم کمتر شود. یا اینکه برای کاهش تورم، دور مفصل یک لایه ضخیم پنبه بگذارید و روی آن را آرام باند پیچی کنید تا تورم کمتر شود.

۳. اگر آسیب دیدگی در ناحیه قوزک پا اتفاق افتاده بود، کفش و جوراب را از پای مصدوم خارج نکنید بلکه پا و قوزک را به صورت هشت لاتین (۸) از روی کفش باندپیچی نمایید.

۴. مصدوم را به مراکز درمانی انتقال دهید.

۵. در مورد مصدومی که از رگ به رگ شدن مکرر مچ پا رنج می برد، میتوان باندی دور کفش گره زد تا مفصل را بی حرکت نگه دارد (شکل ۱۷-۷).

البته بدیهی است که این اقدام موقتی است و باید مصدوم را بلافاصله به مراکز درمانی فرستاد.

شکل ۱۷-۷ بانداژ دور پوتین

فراموش نکنید

در صحنه حادثه تشخیص رگ به رگ شدن از شکستگی مچ پا تقریبا غیرممکن است بنابراین در هر آسیب مچ پا که درد شدید، تورم و مشکل در تحمل وزن وجود دارد، بنا را بر شکستگی بگذارید.

شکستگی استخوان های کف پا

این آسیب اغلب در اثر نیروی مستقیم وارد به آن مانند افتادن یک شی سنگین و یا بر اثر ضربه و یا سقوط از بلندی و پیچ خوردن پا هنگام پریدن یا سقوط از بلندی رخ می دهد که ممکن است با آسیب های مهره های کمر یا لگن خاصره همراه باشد.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

– علایٔم و نشانه های عمومی شکستگی.

– احساس درد در پا که بر اثر حرکت بیشتر می شود.

– حساسیت، تورم و کبودی در اطراف محل شکستگی.

– مصدوم نمی تواند به راحتی روی پاهایش راه برود.

– تغییر شکل مانند به هم خوردن شکل استخوان قوسی روی پا.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ مصدوم را به پشت بخوابانید.

ـ پای شکسته را با احتیاط بگیرید و بلند کنید، به آرامی کفش و جوراب را از پا درآورید.

ـ در صورت وجود زخم یا خونریزی، اقدامات مقتضی را انجام دهید.

ـ یک تخته شکسته بندی همراه با بالشتک کف پا قرار دهید. تخته را به وسیله باندپیچی به شکل هشت لاتین (۸) به پا متصل کنید. مرکز باند پهن باید روی تخته در محل کف پا قرار گیرد و سپس آن را از روی برجستگی روی پا رد کنید. دو انتهای باند را پشت قوزک بپیچید، یک بار دیگر آن را از ساق پا رد کنید. آن را یک یا چند بار از روی برجستگی پا رد کنید. دو انتها را زیر تخته کف پا گره بزنید (شکل ۱۰-۷).

ـ پا را ثابت و بی حرکت کمی بالا بگیرید.

ـ مصدوم را با حفظ وضعیت با برانکارد به مراکز درمانی انتقال دهید.

شکل ۱۰-۷ بی حرکت کردن شکستگی کف پا با استفاده از تخته و باند

ـ آسیب های اسکلتی تنه ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ریه ها، قلب و عروق اصلی در قفسه سینه قرار دارد. این محفظه با دیواره قفسه سینه محافظت می گردد. شایع ترین آسیب های قفسه سینه عبارتند از: شکستگی دنده، قفسه سینه مواج و زخم های نافذ (مکنده)

شکستگی استخوان جناغ و دنده ها

این نوع شکستگی معمولاً ناشی از نیروی مستقیم مانند وارد آمدن ضربه به قفسه سینه یا افتادن به زمین بر روی سینه یا افتادن جسم سنگین روی قفسه سینه و یا ممکن است ناشی از نیروی غیرمستقیم هم باشد. اگر شکستگی باعث ایجاد زخم مکنده یا اشکال در تنفس شود، ممکن است تنفس مصدوم مشکل شود که باید بلافاصله اقدامات لازم را انجام دهید.

توجه: ‌

اگر دو دنده یا بیشتر، حداقل در دو نقطه یا یک نقطه به همراه استخوان جناغ شکسته باشد قسمت آسیب دیده به هنگام تنفس مطابق با بقیه قفسه سینه حرکت نخواهد کرد بلکه به هنگام بازدم به سمت خارج و در هنگام دم به سمت داخل کشیده می شود. به این حالت، قفسه سینه مواج گفته می شود. قفسه سینه مواج تبادل اکسیژن و دی اکسیدکربن در ریه را کاهش می دهد و مشکلات پیش رونده تنفسی ایجاد می کند.

علایٔم‌‌و‌نشانه‌ها

– علایٔم و نشانه های عمومی شکستگی.

– احساس درد تیز در ناحیه شکستگی که با تنفس و سرفه بیشتر می شود.

– گاهی یک زخم باز در دیواره سینه روی شکستگی وجود دارد که منجربه زخم مکنده سینه می شود.

– اشکال در تنفس.

اقدامات‌‌اولیه‌

ـ دست مصدوم را در سمت آسیب دیده روی شکستگی قرار داده و آن را از شانه آویزان کنید.

ـ در صورت وجود زخم مکنده اقدامات لازم را انجام دهید.

ـ مصدوم را با برانکارد به مراکز درمانی انتقال دهید.

فراموش نکنید

در شکستگی دنده ها به نکات زیر توجه نمایید:

الف) هرگز محل را با استفاده از باند، سفت نبندید چون باعث مشکلات تنفسی در آینده خواهد شد. در صورت لزوم با استفاده از بالشتک آن را بی حرکت نمایید.

ب) در صورت عدم آسیب ریه ها، از مصدوم بخواهید که با وجود درد، نفسهای عمیق بکشد.

ج) زمانی که در شکستگی دنده، مصدوم خون سرفه می کند یا بزاق مصدوم آغشته به خون است به آسیب دیدگی ریه ها مشکوک شوید و بسیار مراقب وضع تنفس مصدوم باشید.

 

 

منبع : کتاب «مبانی کمک‌های اولیه»نوشته دکتر امیر سالاری - مدرس اورژانس و مراقبت های ویژه
نوشته‌های پیشین
خفگی و اختلالات تنفس
نوشته‌ی بعدی
گرمازدگی یا هایپرترمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
شما برای ادامه باید با شرایط موافقت کنید

فهرست